SONA 2026 — die uiteindelike toets van geloofwaardigheid
President Cyril Ramaphosa moet bewus wees dat sy komende Staatsrede (SONA) minder beoordeel sal word deur sy retoriek en meer deur of hy direk met die land se ekonomiese werklikheid kan praat. Thys van Zyl, uitvoerende hoof van Everest Advisory Services, sê Suid-Afrika betree vanjaar se SONA op ‘n oomblik van ongewone druk, nie net van binne sy grense nie, maar ook van ‘n vinnig veranderende globale orde.
“Internasionaal word handelsoorloë intenser, geopolitieke konflikte ontwrig steeds voorsieningskettings, en ekonomiese alliansies word meer rigied. Binnelands bly Suid-Afrika vasgevang in ‘n bekende siklus: lae groei, hoë werkloosheid, stygende huishoudelike druk en groeiende openbare frustrasie,” sê hy.
Van Zyl sê die tyd vir slagspreuke, herwinde planne en ideologiese gerusstellings is verby.
“Suid-Afrikaners wil onder andere duidelike werkskeppingsteikens, energie- en infrastruktuurleweringsdatums, handelsstrategieë wat werk beskerm, lewenskosteverligting wat gevoel word, nie teoreties en verantwoordbaarheid vir dienslewering nie.”
Groei: Positief, maar Onvoldoende
Van Zyl sê beide die Wêreldbank en die Internasionale Monetêre Fonds het Suid-Afrika se ekonomie as groeiend beskou, maar slegs marginaal. Huidige projeksies plaas BBP-groei tussen 1.2% en 1.7%, ver onder die 3-4%-drempel wat nodig is om werkloosheid wesenlik te verminder en lewenstandaarde te verhoog.
‘Op hierdie vlakke stabiliseer die ekonomie – nie transformeer nie. Sonder ‘n skerp styging in vaste belegging, veral in energie, logistiek en vervaardiging, sal groei onvoldoende bly om nuwe arbeidsmarktoetreders te absorbeer. Wat Suid-Afrikaners wil hoor, is nie optimisme nie, maar ‘n geloofwaardige plan om groei bo 3% te lig, ondersteun deur tydlyne, finansieringsduidelikheid en deelname van die privaatsektor,’ sê Van Zyl.
Werkloosheid: Die Definiërende Krisis
Van Zyl sê werkloosheid bly die land se dringendste bedreiging, aangesien Statistiek Suid-Afrika die amptelike werkloosheidsyfer op byna 32% stel. Wanneer ontmoedigde werkers ingesluit word, is meer as 42% van volwassenes van werkende ouderdom nie ten volle in diens nie. Jeugwerkloosheid staan op meer as 45%. Van Zyl sê dit is nie net ‘n ekonomiese mislukking nie, dit is ‘n sosiale risiko met langtermyn gevolge.
‘President Ramaposa moet werkloosheid aanspreek met spesifieke, skaalbare intervensies soos loonsubsidies, vakleerlingskappe gekoppel aan bedryfsvraag, en arbeidsintensiewe infrastruktuurprogramme wat werkers vinnig kan absorbeer.’
Inflasie: Laer op papier, hoër in werklikheid
Van Zyl sê hoofinflasie het gematig en word geprojekteer om gemiddeld ongeveer 3.5–3.8% te wees, wat die deur oopmaak vir moontlike rentekoersverligting. Hy sê egter huishoudings ervaar iets heel anders.
“Kos, brandstof, vervoer en mediese koste – die grootste komponente van middel- en laerinkomstebegrotings – bly vinniger styg as gemiddelde inflasie. Mediese inflasie alleen oorskry dikwels 7–9%, terwyl huishoudelike skuldvlakke hoog bly. Suid-Afrikaners vra nie vir abstrakte makro-ekonomiese oorwinnings nie. Hulle wil maatreëls hê wat daaglikse druk verminder.”
Energie, Infrastruktuur en Logistiek
Daar is vordering gemaak met die stabilisering van elektrisiteitsvoorsiening, maar die stelsel bly broos. Spoor- en hawe-ondoeltreffendheid ondermyn uitvoere en belegging steeds.
“Die President se toespraak moet duidelik wees oor elektrisiteitskapasiteitsteikens, ferm tydlyne vir logistieke hervorming en verantwoordingsmeganismes vir lewering. Beleggers en burgers word nie meer oortuig deur bedoelings nie, slegs deur uitkomste,” sê Van Zyl.
Handel, Diplomasie en Ekonomiese Risiko
Van Zyl stel voor dat Suid-Afrika se buitelandse beleid meer sigbaar en meer selfgeldend geword het. Hy sê hoewel beginselvaste diplomasie saak maak, kan ekonomiese gevolge nie geïgnoreer word nie.
‘Handelsverhoudinge, veral met groot markte, beïnvloed direk werksgeleenthede in motorvervaardiging, landbou en mynbou. Diversifikasie na Afrika- en Asiatiese markte is noodsaaklik, maar stadig. SONA moet artikuleer hoe Suid-Afrika werksgeleenthede sal beskerm terwyl hulle deur ‘n toenemend gepolariseerde globale omgewing navigeer.’
Van Zyl sê Suid-Afrikaners vra nie vir wonderwerke nie, maar bloot momentum om die land vorentoe te katapulteer.
IMPORTANT NOTICE AND DISCLAIMER
General Information
This press release is provided for general information and educational purposes only and does not constitute financial advice, investment research, or a recommendation as defined by the Financial Advisory and Intermediary Services Act, 2002 (FAIS Act). The content reflects the personal views and economic commentary of the author and should not be relied upon as the sole basis for making any investment or financial decisions.
No Personalised Advice
The information contained herein is of a general nature and does not take into account your individual financial circumstances, investment objectives, risk tolerance, or specific needs. Please consult with a licensed financial advisor to obtain personalized advice appropriate to your individual circumstances before making any investment decisions.
Forward-Looking Statements
This document contains forward-looking statements and projections regarding economic conditions, market performance, policy developments, and geopolitical scenarios. These statements are based on current information, analysis, and assumptions which may prove incorrect. Actual outcomes may differ materially from projections or scenarios discussed herein. No guarantee is provided regarding the accuracy of forecasts, and readers should not place undue reliance on forward-looking statements.
Investment Risk Warning and Past Performance
All investments carry risk, including the risk of capital loss. The value of investments and income derived from them may fluctuate due to market conditions, currency movements, economic factors, and geopolitical developments. Past performance is not indicative of future results. Investors may receive back less than the original amount invested.
Information Sources
While reasonable care has been taken to ensure the accuracy of information presented, Everest Wealth Management makes no representations or warranties regarding the completeness, accuracy, or reliability of any information, data, or statements contained in this publication. Readers are encouraged to independently verify information and consult multiple sources.
Author's Capacity
This document represents the personal views of Thys Van Zyl in his capacity as Chief Executive Officer of Everest Advisory Services, which forms part of the Everest Wealth Management Group and constitutes economic commentary based on publicly available information and professional experience. It does not represent institutional investment research, formal product recommendations, or the solicitation of financial services.
Regulatory Information
Everest Advisory Services (Pty) Ltd is an authorised Financial Services Provider (FSP49495)
Everest Wealth Management (Pty) Ltd is an authorised Financial Services Provider (FSP 795) CAT I, II & IIA and a registered credit provider (NCRCP 21504).
For personalised financial advice tailored to your specific circumstances, please contact Everest Wealth Management:
Telephone: 087 654 8705
Email: [email protected]